Phẫu thuật chỉnh hình (Orthopedic Surgery) như cắt gân, kéo dài gân gót, chuyển gân… thường được coi là giải pháp “nhanh gọn” để xử lý tình trạng co rút ở trẻ bại não. Tuy nhiên, Bác sĩ CKI Nguyễn Quang Hòa cảnh báo: Đây là con dao hai lưỡi.Phẫu thuật chỉ giải quyết được phần ngọn (cơ ngắn) mà không sửa được phần gốc (não bộ). Sau phẫu thuật, trẻ phải đối mặt với nguy cơ teo cơ, mất cảm giác bản thể, và đặc biệt là tình trạng sẹo xơ dính tái phát khiến trẻ còn khó đi lại hơn trước. Bài viết này sẽ phân tích sâu những rủi ro dài hạn mà ít bác sĩ ngoại khoa nào nói cho bạn biết.
1. Ảo tưởng về “Cây đũa thần” phẫu thuật
Rất nhiều cha mẹ đến gặp tôi với tâm trạng nóng lòng.
“Bác sĩ ơi, chân cháu đi kiễng quá. Có nên mổ cắt gân gót cho gót chạm đất không?”
“Bác sĩ ơi, tay cháu co quắp quá. Mổ xong có cầm nắm được ngay không?”
Tôi rất hiểu tâm lý này. Cha mẹ nhìn con đi lại khó khăn thì xót xa. Cha mẹ muốn có một giải pháp tức thì. Và phẫu thuật nghe có vẻ là một giải pháp như vậy.
Nhưng sự thật y khoa phũ phàng hơn nhiều. Mổ không phải là “sửa xe”. Thay cái lốp xe là xong.
Mổ là can thiệp vào một hệ thống sinh học đang sống. Khi bạn cắt một sợi gân, bạn đang làm gián đoạn cả một hệ thống truyền tin của cơ thể.
2. Năm lý do chuyên môn khiến Thiên Ứng Đạo chọn “Bảo tồn” thay vì “Dao kéo”
Lý do 1: Cơ chế Sẹo xơ dính (Fibrosis Scarring) – Kẻ thù thầm lặng
Đây là vấn đề lớn nhất. Bất kỳ vết cắt nào trên cơ thể cũng để lại sẹo.
Với người bình thường, sẹo mổ ruột thừa chỉ là vấn đề thẩm mỹ.
Nhưng với trẻ bại não, sẹo ở gân cơ là vấn đề chức năng.
Sau khi mổ kéo dài gân, tại vị trí mổ sẽ hình thành mô sẹo. Mô sẹo này không có độ đàn hồi như gân thật. Nó cứng và xơ.
Khoảng 1-2 năm sau mổ, khi trẻ lớn lên, xương dài ra nhưng mô sẹo thì không dài ra. Kết quả là sẹo co rút lại. Chân trẻ sẽ bị cứng trở lại. Và lần cứng này là do sẹo. Cứng như gỗ đá. Không thể dùng xoa bóp bấm huyệt để làm mềm được nữa. Đây gọi là “tái phát sau mổ”.
Lý do 2: Mất đi Cảm giác bản thể (Proprioception)
Gân và màng cơ (Fascia) không chỉ là dây kéo. Chúng là cơ quan cảm giác.
Trong gân có chứa các thụ thể (Golgi tendon organs). Các thụ thể này báo cho não biết chân đang ở đâu trong không gian. Chân đang gập hay duỗi. Chân đang chạm đất cứng hay đất mềm.
Khi phẫu thuật cắt gân, chúng ta vô tình cắt đứt đường dây điện thoại này.
Kết quả: Trẻ có thể đặt gót chân xuống đất (về mặt hình ảnh là đẹp). Nhưng trẻ không cảm nhận được lực phản hồi từ mặt đất. Trẻ đi như người đi trên mây. Chông chênh và rất dễ ngã. Khả năng giữ thăng bằng bị suy giảm nghiêm trọng.
Lý do 3: Teo cơ do bất động (Disuse Atrophy)
Sau mỗi ca mổ chỉnh hình, trẻ thường phải bó bột cố định từ 4 đến 8 tuần.
Quy luật sinh học là: “Use it or Lose it” (Dùng thì phát triển, không dùng thì teo đi).
Chỉ sau 1 tuần bó bột, khối lượng cơ bắp của trẻ đã giảm đi đáng kể.
Với trẻ bại não, cơ bắp vốn đã yếu. Nay lại bị teo đi sau mổ. Khi tháo bột ra, chân con nhỏ lại, yếu ớt. Con không còn đủ sức để nâng người dậy nữa.
Nhiều trẻ trước khi mổ còn đi men được. Mổ xong thành liệt, phải ngồi xe lăn vĩnh viễn vì cơ đã quá yếu.
Lý do 4: Không giải quyết được gốc rễ tại Não bộ
Tại sao gân bị co rút?
Không phải do lỗi tại gân. Mà do lỗi tại não.
Não bộ phát ra tín hiệu xung điện sai lệch (tăng trương lực cơ) khiến cơ luôn bị co lại.
Phẫu thuật cắt gân chỉ là giải quyết phần ngọn (cái gân). Trong khi bộ phát tín hiệu (cái não) vẫn đang phát sóng sai.
Sau khi cắt gân, não vẫn tiếp tục gửi tín hiệu “Co lại! Co lại!”. Dần dần, cơ sẽ lại co ngắn lại như cũ. Đó là một vòng luẩn quẩn đau đớn.
Lý do 5: Sang chấn tâm lý (Trauma)
Đừng coi thường nỗi sợ của trẻ. Một đứa trẻ phải trải qua gây mê, dao kéo, đau đớn hậu phẫu, bó bột ngứa ngáy… sẽ bị tổn thương tâm lý sâu sắc.
Trẻ trở nên sợ hãi, khép kín, dễ cáu gắt. Trẻ không còn tin tưởng vào người lớn.
Tâm lý tiêu cực sẽ tiết ra Cortisol (hormone căng thẳng). Hormone này ức chế quá trình phục hồi của não bộ. Khiến việc tập luyện sau này càng khó khăn hơn.
3. Vậy giải pháp thay thế của Thiên Ứng Đạo là gì?
Chúng tôi chọn con đường khó hơn nhưng bền vững hơn: Giải tỏa huyệt đạo và Bảo tồn cấu trúc.
Làm dài gân bằng kỹ thuật day ấn
Thay vì dùng dao cắt đứt gân để nối dài. Chúng tôi dùng tay day ấn vào các điểm nút (Muscle Knots) trên thân cơ.
Khi điểm nút tan ra, sợi cơ được giải phóng và tự động dài ra về trạng thái sinh lý bình thường.
Ví dụ: Trẻ bị co gân gót (đi kiễng). Chúng tôi không cắt gân gót. Chúng tôi day ấn giải tỏa cơ Tam đầu cẳng chân (bắp chân). Khi bắp chân mềm ra, gân gót sẽ tự chùng xuống. Gót chân trẻ sẽ chạm đất một cách tự nhiên.
Giữ nguyên vẹn “ngôi nhà” của trẻ
Cơ thể là ngôi nhà của tâm hồn. Chúng tôi giữ gìn từng cái cột, cái kèo (gân, xương) nguyên vẹn.
Không sẹo. Không biến chứng. Không teo cơ.
Hệ thống cảm giác bản thể được bảo toàn. Trẻ cảm nhận rõ từng bước đi. Bước đi của trẻ sẽ vững chãi và tự tin hơn.
4. Khi nào thì PHẢI phẫu thuật?
Bác sĩ Quang Hòa không cực đoan bài trừ tây y. Phẫu thuật vẫn có vai trò của nó trong những trường hợp cụ thể:
– Khi trẻ đã lớn (thường trên 10-12 tuổi).
– Khi cấu trúc xương đã bị biến dạng quá nặng (ví dụ: trật khớp háng độ 4 gây đau đớn dữ dội).
– Khi các phương pháp bảo tồn đã thực hiện tích cực nhưng không còn hiệu quả.
Lúc đó, phẫu thuật là giải pháp cuối cùng để cứu vãn. Còn với trẻ nhỏ (dưới 6 tuổi), hãy cố gắng bảo tồn tối đa.
5. Lời khuyên tâm huyết dành cho cha mẹ
Trước khi ký giấy đồng ý phẫu thuật cho con, xin cha mẹ hãy chậm lại một nhịp.
Hãy tự hỏi: “Mình đã thử hết các cách bảo tồn chưa?”
Hãy tự hỏi: “Mình có chấp nhận rủi ro con bị sẹo dính và yếu đi sau mổ không?”
Hãy tham khảo ý kiến của nhiều bác sĩ khác nhau. Đừng chỉ nghe một chiều.
Tại Thiên Ứng Đạo, chúng tôi đã “cứu” rất nhiều bàn chân khỏi lưỡi dao phẫu thuật. Có những bé đã được chỉ định mổ. Nhưng sau 2 liệu trình bấm huyệt, bé đã đi lại được mà không cần đụng đến dao kéo.
Hãy cho con một cơ hội được chữa lành tự nhiên.
