Nhiều trẻ bại não trí tuệ rất tốt nhưng lại không thể nói được tròn vành rõ chữ. Trẻ nói ngọng líu lô. Hoặc trẻ chỉ có thể phát ra những âm thanh vô nghĩa. Bác sĩ Nguyễn Quang Hòa lý giải: Phát âm và Nhai nuốt sử dụng chung một hệ thống cơ hàm và lưỡi. Khi cơ lưỡi bị gồng cứng hoặc quá mềm nhẽo, trẻ không thể uốn cong lưỡi để tạo hình âm thanh. Không nhai được thì sẽ không nói được. Bằng sự kết hợp giữa kỹ thuật bấm huyệt Thiên Ứng Đạo và các bài tập vận động miệng tại nhà, chúng tôi giúp trẻ lấy lại sự linh hoạt của chiếc lưỡi. Từ đó cải thiện khả năng giao tiếp rõ rệt.
1. Mối liên hệ mật thiết giữa Việc Nhai và Phát âm
Cha mẹ thường thắc mắc: “Tại sao con em đi học âm ngữ trị liệu mãi mà vẫn ngọng?”. Câu trả lời nằm ở bữa ăn hàng ngày. Nếu trẻ chỉ ăn cháo xay nhuyễn đến năm 3 tuổi, cơ hàm và lưỡi sẽ bị teo lười.
Hành động nhai đứt một miếng thịt đòi hỏi sức mạnh của cơ hàm. Hành động đảo thức ăn trong miệng đòi hỏi sự linh hoạt đa chiều của lưỡi. Đây chính là “bài tập tạ” tuyệt vời nhất cho cơ quan phát âm. Bạn không thể uốn lưỡi để phát âm chữ “R” hay chữ “L” nếu cái lưỡi của bạn cứng đơ và nằm dán chặt xuống sàn miệng. Nhai tốt là tiền đề bắt buộc để nói chuẩn.
2. Biểu hiện yếu cơ vùng miệng ở trẻ bại não
Hãy quan sát khoang miệng của con. Bạn sẽ thấy những biểu hiện bệnh lý rất rõ ràng.
Trẻ thể co cứng thường cắn chặt hai hàm răng. Miệng khó há to. Lưỡi rụt sâu vào bên trong cuống họng. Khi phát âm, âm thanh bị kẹt lại nghe rất nghẹt mũi. Ngược lại, trẻ thể mềm nhẽo lại há miệng toang hoác. Lưỡi thè lè ra ngoài nếp môi. Trẻ không có sức để đẩy lưỡi lên chạm vòm họng. Do đó, trẻ không thể phát ra những âm bật môi như “P”, “B” hay “M”.
3. Giải tỏa khớp Thái dương hàm bằng Huyệt đạo
Để cái lưỡi múa được, cái hàm phải mở ra dễ dàng trước đã. Bác sĩ Quang Hòa sử dụng đôi bàn tay để “mở khóa” khớp Thái dương hàm cho trẻ.
Bác sĩ tiến hành day ấn sâu vào Huyệt Giáp Xa (nằm ở góc hàm) và Huyệt Hạ Quan (trước nắp nhĩ). Đây là những điểm tập trung nhóm cơ cắn. Việc day huyệt giúp xua tan sự co thắt xơ dính. Khớp hàm được nới lỏng. Trẻ sẽ há miệng được to hơn và không còn bị đau mỏi cơ nhai.
4. 3 Bài tập “tập gym” cho cơ hàm và lưỡi tại nhà
Cha mẹ hãy biến những bài tập khô khan này thành những trò chơi thú vị. Hãy chuẩn bị một chiếc gương lớn để hai mẹ con cùng nhìn vào và làm trò.
Bài tập 1: Trò chơi “Kéo co” bằng thìa
Bài tập này rèn luyện sức mạnh cơ môi và cơ hàm.
- Cách làm: Mẹ lấy một chiếc thìa silicon mềm. Nhúng thìa vào chút nước trái cây con thích. Đưa thìa vào giữa hai môi con.
- Thực hiện: Yêu cầu con mím môi cắn chặt lấy chiếc thìa. Mẹ dùng tay kéo nhẹ chiếc thìa ra ngoài. Trẻ sẽ phải gồng cơ môi và cơ hàm để giữ chiếc thìa lại (giống trò kéo co). Giữ khoảng 5 giây rồi thả ra. Lặp lại 10 lần.
Bài tập 2: Đánh thức cảm giác bằng bàn chải silicon
Bài tập này dùng cho trẻ bị mất cảm giác khoang miệng, hay đẩy lưỡi ra ngoài.
- Cách làm: Đeo bàn chải tưa lưỡi silicon mềm vào ngón tay trỏ của mẹ.
- Thực hiện: Mẹ xoa nhẹ nhàng bàn chải lên nướu răng trên và nướu răng dưới của con. Tiếp tục chà xát nhẹ lên hai bên má trong. Cuối cùng, gõ nhẹ lên mặt trên của lưỡi. Sự kích thích này báo cho não bộ biết vị trí của từng bộ phận trong miệng. Lưỡi sẽ có xu hướng rụt lại vào trong để tự vệ.
Bài tập 3: Vươn lưỡi liếm mứt (Tăng biên độ lưỡi)
Để hết nói ngọng, lưỡi phải chuyển động được 4 hướng: Lên, xuống, trái, phải.
- Cách làm: Mẹ bôi một chấm mật ong hoặc mứt ngọt lên mép phải của con. Yêu cầu con thè lưỡi ra liếm sạch chấm mứt đó.
- Thực hiện: Đổi bên sang mép trái. Sau đó bôi lên giữa môi trên (ép lưỡi cong lên). Cuối cùng bôi xuống giữa môi dưới (ép lưỡi chúc xuống). Động tác vươn dài lưỡi này giúp đánh tan sự co cứng của cuống lưỡi.
5. Lời kết
Hành trình tìm lại tiếng nói cho con đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ. Hãy bắt đầu từ việc tập cho con nhai thức ăn thô đúng cách. Kết hợp xoa bóp huyệt đạo Thiên Ứng Đạo và chơi trò chơi uốn lưỡi mỗi ngày. Một ngày không xa, con sẽ tự tin cất tiếng gọi “Ba ơi, Mẹ ơi” thật trong trẻo và rõ ràng.
